اهداف: امروزه یکی از مؤثرترین ابزارها برای ارزیابی مدیریت پایدار خاک، ارزیابی کیفیت خاک است. بنابراین، ارزیابی و پایش کیفیت خاک میتواند درک نسبتاً جامعی از شرایط پیچیده محیطی خاک ارائه دهد. این مطالعه با هدف ارزیابی کمی کیفیت خاک در منطقه چهاربرج آذربایجان غربی در دو کاربری کشاورزی و باغبانی انجام شد. روششناسی: نمونهبرداری مرکب در عمق 0-30 و 30-60 سانتیمتر در 18 ایستگاه انجام شد و ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک اندازهگیری شد. با استفاده از تحلیل مؤلفههای اصلی (PCA)، حداقل مجموعه دادهها(MDS)شامل هدایت الکتریکی، تنفس میکروبی خاک، نیتروژن کل، جرم مخصوص ظاهری و پتاسیم قابل جذب شناسایی شد. شاخص کیفیت خاک(SQI)با استفاده از دو روش امتیازدهی خطی(SQI-1)و غیرخطی(SQI-2)محاسبه شد. یافتهها: نتایج نشان داد که خاکهای زراعی به طور قابل توجهی شوری (93/6 در مقابل 34/2 دسیزیمنس بر متر)، سدیمی بودن (73/15 در مقابل 77/3 درصد) و چگالی (63/1 در مقابل 28/1 گرم بر سانتیمتر مکعب) بالاتری نسبت به خاکهای باغ داشتند. در مقابل، فعالیت بیولوژیکی (تنفس میکروبی و کربن زیستتوده میکروبی) و نیتروژن کل در کاربری باغ به طور قابل توجهی بالاتر بود. میانگین شاخص کیفیت خاک در کاربری باغ برای روش خطی 457/0 و برای روش غیرخطی 576/0 و در کاربری کشاورزی به ترتیب 321/0 و 384/0 بود که در هر دو روش تفاوت معنیداری وجود داشت(p<0.001). روش غیرخطی وضوح بالاتری داشت. نتیجهگیری: این مطالعه تأیید کرد که مدیریت ناپایدار اراضی در بخش زراعی مهمترین عامل کاهش کیفیت خاک در کاربری زراعی است و تغییر به سیستمهای باغی میتواند یک راه حل مؤثر برای احیای خاک باشد.