fa تأثیر وقایع اقلیمی ‌حدی بر فرایندهای ژئومورفولوژیکی بادی از منظر نظریه کاتاستروفی (مطالعه موردی: جلگه غربی مکران) ژئومورفولوژی Geomorphology پژوهشی اصیل Original Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;">نظریه کاتاستروف، روش مناسبی را برای مدل‌سازی سیستم‌های دینامیکی که با تغییرات ناگهانی همراه هستند، ارائه می‌کند. از وقایع اقلیمی‌که تأثیرات زیادی بر پوشش گیاهی بیابان‌های ساحلی جنوب شرقی کشور بر جا گذاشت، طوفان گونو است؛ چنین بارش‌هایی با شدت کمتر در فروردین 1393 نیز در شهرستان جاسک به وقوع پیوست. این مقاله سعی دارد ارتباط بین وقایع اقلیمی‌حدی و تغییرات ناشی از آن‌ها در وضعیت خاک و پوشش گیاهی منطقه سدیچ - جگین به عنوان بخشی از جلگه غربی مکران را با فرایندهای ژئومورفولوژیک بادی منطقه مطالعه کند. داده‌های تحقیق شامل توزیع فضائی لندفرم‌های ژئومورفولوژی، آمار بارندگی منطقه و امتیاز عوامل سنگ‌شناسی، شکل اراضی، باد، خاک، پوشش گیاهی، اشکال فرسایش بادی، رطوبت خاک، نوع و پراکنش نهشته‌های بادی و مدیریت اراضی در هر یک از لندفرم‌ها است. از نقشه‌های زمین‌شناسی، توپوگرافی، تصاویر ماهواره‌ای، مدل اریفر و معادلات رابطه پوشش گیاهی با بارندگی نیز به عنوان ابزار استفاده شد. با استفاده از معادلات پوشش- بارندگی، تغییرات پوشش گیاهی منطقه در نتیجه وقایع اقلیمی‌طوفان گونو و بارندگی‌های فروردین 1393، برآورد گردید. فرسایش بادی در بازه زمانی قبل و بعد از وقایع گونو و بارش‌های فروردین 93 نیز با استفاده از مدل اریفر و معادلات پوشش- بارندگی مورد ارزیابی قرار گرفت. ابتدا تأثیر تغییرات ایجادشده در وضعیت پوشش گیاهی بر عملکرد فرسایش بادی منطقه محاسبه‌شده و سپس وضعیت جدید فرسایش بادی پس از وقایع حدی اقلیمی‌به کمک معادلات پوشش- بارندگی و مدل اریفر برآورد گردید. بر طبق یافته‌ها، وقایع بارشی استثنائی هرچند باعث کاهش فاحش رسوب‌دهی بادی لندفرم‌ها در جلگه غربی مکران شده است، لیکن این تغییر چنان بزرگ نیست که باعث تغییر در عملکرد فرسایشی باد بر سطح جلگه شود؛ لذا از منظر فرایندهای بادی نمی‌توان این وقایع را در شمار وقایع کاتاستروفی طبقه‌بندی کرد.</p> <p style="text-align: justify;">Catastrophic theory provides an appropriate method for modeling the dynamical systems that are accompanied with sudden changes. Cyclone Gonu is a Climatic extreme event that had a significant impact on soil and vegetation of coastal deserts of southeastern of Iran. Such an extreme event at a lower intensity occurred in April 2013 in Jask County (southeast of Iran). The aim of this research is to study the relationships between the exceptional climatic events and their affected changes in the soil and vegetation with wind erosion as a geomorphologic process. Research data included spatial distributions of landforms, precipitations data, Petrologic scores, terrain shape and roughness, wind velocity and conditions, soil and its non-life coverage factors, vegetation density and type, wind erosion forms, soil moisture, type and distribution of wind deposits and land use management in each of landforms. Maps of geology, topography, satellite images, equations of vegetation changes in relation to rainfall and IRIFR.EA model were used as tools also. By using of vegetation-rainfall equations and IRIFR.EA model, vegetation changes as a result of Gonu Cyclone extreme and rainfall events of April 2013, were estimated. Wind erosion was estimated also in the period before and after Gonu and rainfall events of April 2013. Initially the impacts of changes in vegetation status on wind erosion were calculated and then the new wind erosion conditions were estimated by using of vegetation-rainfall equations and IRIFR.EA model. The results indicate that although exceptional rainfall events grossly reduced wind erosion, but these changes are not so great that cause a change in wind erosion function. So in terms of wind erosion processes, these are not catastrophic events.</p> <p></p> نظریه کاتاستروف, مدل اریفر, فرایندهای بادی, طوفان گونو, جلگه مکران. Catastrophic theory, IRIFR.EA model, wind processes, Gonu Cyclone, Makran coastal plain. 54 63 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1-57&slc_lang=fa&sid=1 Siavosh Shayan سیاوش شایان shayan@modares.ac.ir 10031947532846005248 10031947532846005248 Yes Department Of Natural Geography, Tarbiat Modares University,Tehran,Iran گروه جغرافیای طبیعی،دانشگاه تربیت مدرس،تهران،ایران Mohammad Akbarian محمد اکبریان 10031947532846005249 10031947532846005249 No Department Of Natural Geography,University of Hormozgan,Bandar Abbas,Iran گروه جغرافیای طبیعی،ژئومورفولوژی،دانشگاه هرمزگان،بندرعباس،ایران