fa تکتونیک فعّال و ارتباط آن با حجم مخروط‌ افکنه‌ها (مطالعه موردی:‌ پنج حوضه آبخیز در شمال شرق ایران مرکزی) ژئومورفولوژی Geomorphology پژوهشی اصیل Original Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;">در مناطق فعّال زمین‌شناسی، ارتباط هماهنگی بین اشکال توپوگرافی سطح زمین و سیستم‌های هیدرولوژی وجود دارد، به‌طوری که می‌توان یک برآورد کمی بین فعّالیّت‌های نئوتکتونیکی و فرم‌های سطح زمین انجام داد و به تبیین و مدل‌بندی تکامل چشم انداز زمین پرداخت. در این پژوهش مخروط‌افکنه‌های پنج حوضه آبخیز سبزوار، داورزن، جوین، صفی‌آباد و اسفراین در حوضه آبخیز کویر مرکزی به تعداد 140 مخروط‌افکنه مورد بررسی قرار گرفت. پارامترهای شعاع مخروط افکنه (r) و ارتفاع (h) با استفاده از نرم افزار آرک جی‌ای اس<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title="">[1]</a> و زاویه جاروب مخروط‌افکنه‌ها (S) با استفاده از زاویه سنج الکترونیکی<a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title="">[2]</a> به‌دست آمد. سپس حجم هر یک از مخروط افکنه‌ها با استفاده از روش‌های چرچ و گیلز محاسبه شد و رابطه خطّی و ضریب همبستگی میان حجم مخروط‌افکنه‌ها (V) و مساحت حوضه‌ی آبریز تغذیه کننده آنها (BA) برقرار گردید. در گام بعد با استفاده از شاخص‌های ژئومورفولوژیک، میزان فعّالیّت‌های تکتونیکی منطقه (Lat) ارزیابی شد بطوریکه مخروط‌افکنه‌های حوضه‌های جوین، صفی‌آباد و اسفراین در کلاس فعّالیّت‌های زمین‌ساختی زیاد و مخروط‌افکنه‌های حوضه سبزوار در کلاس فعّالیّت‌های زمین‌ساختی متوسط و مخروط‌افکنه‌های حوضه آبخیز داورزن در کلاس فعّالیّت‌های زمین‌ساختی کم قرار دارند. نتایج این پژوهش نشان داد، هر چند بایستی بین حجم مخروط‌افکنه‌ها (V) و مساحت حوضه آبریز بالا ‌دست (BA) رابطه معناداری وجود داشته باشد، اما در حوضه‌های مورد مطالعه به‌جز حوضه داورزن که دارای ضریب همبستگی بالایی (742/0) بین دو عامل مذکور می‌باشد در دیگر حوضه‌ها هیچ‌گونه رابطه‌ای بین حجم مخروط‌افکنه‌ها (V) و مساحت حوضه آبریز بالا ‌دست (BA) دیده نمی‌شود. بنابراین تکتونیک نقش اصلی را در افزایش یا کاهش حجم مخروط‌افکنه‌ها داشته و مساحت حوضه‌ی بالا دست مخروط‌افکنه‌ها (BA) به‌عنوان یک عامل فرعی عمل می‌کند.</p> <div> <div style="text-align: justify;"></div> <hr size="1" > <div id="ftn1"> <p style="text-align: justify;">[1]- Arc Gis</p> </div> <div id="ftn2"> <p style="text-align: justify;"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title="">[2]</a>- Electoronic Protractor</p> </div> </div> <p style="text-align: justify;">There is a harmonious relationship between the topographic forms of the surface of the earth and hydrologic systems in the geologically active regions. A quantitative estimation between neo-tectonic activities and surface processes is made to formulate and model the evolution of the land perspective. In this study, the alluvial fans of five catchment areas in Sabzevar, Davarzan, Jovein, Safi Abad and Esfarayen in Kavir Markazi (Central Desert) drainage totally amounting to 140 alluvial fans are studied. The parameters of the radius of the alluvial fan(r) and height(h) were calculated using ARCGIS and angle of alluvial fan sweep(s) was obtained using electronic protractor.&nbsp; Then, the volume of each alluvial fan using Church and Giles methods was obtained and linear relationship and the correlation coefficient between the volumes of the alluvial fans(V) and basins feeding them(BA) were set up. In the next step, using geomorphologic indexes, the tectonic activities of the region(Lat) were assessed. The results of this study show that although there is a significant relationship between the volume of the alluvial fan(V) and the area of the upper basin(BA), in the area under study, there is no significant relationship except in Davarzan which has a high correlation coefficient (0.742). There is no relationship between the volume of the alluvial fans(V) and the area of the upper drainage(BA) between two mentioned factors in other areas. Therefore, tectonic plays a basic role in increasing or decreasing the volume of the alluvial fans and the area of the upper basin of the alluvial fans(BA) as a subsidiary element in a way that the alluvial fans of Jovein, Safi abad and Esfarayen are classified of high geologic activities and the alluvial fans of Sabzevar are of medium geologic activities and Davarzan catchment alluvial fans are placed in the class of low geologic activities.</p> تکتونیک فعّال, حجم مخروط‌ افکنه‌ها, شاخص‌های ژئومورفولوژیک. Active tectonic, Volume of alluvial fans, Geomorphologic index. 6 29 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1-55&slc_lang=fa&sid=1 Abolghasem Amir Ahmadi ابوالقاسم امیر احمدی amirahmadi1388@gmail.com 10031947532846005241 10031947532846005241 Yes Department of Natural Geography, Hakim Sabzevari University, Sabzevar,Iran گروه جغرافیای طبیعی،دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران Majid Ebrahimi مجید ابراهیمی 10031947532846005242 10031947532846005242 No Department of Natural Geography, Hakim Sabzevari University, Sabzevar,Iran گروه جغرافیای طبیعی،دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران Mahmoud Habibolahian محمود حبیب اللهیان 10031947532846005243 10031947532846005243 No Department of Natural Geography, Hakim Sabzevari University, Sabzevar,Iran گروه جغرافیای طبیعی،دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران Mohammad Ali Zangeneh Asadi محمد علی زنگنه اسدی 10031947532846005244 10031947532846005244 No Department of Natural Geography, Hakim Sabzevari University, Sabzevar,Iran گروه جغرافیای طبیعی،دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران Ali-Akbar Shayan Yeganeh علی اکبر شایان یگانه 10031947532846005245 10031947532846005245 No Department of Natural Geography, Hakim Sabzevari University, Sabzevar,Iran گروه جغرافیای طبیعی،دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران