fa ناحیه‌بندی رژیم بارش‌های حدی ایران در دوره 20ساله هواشناسی و اقلیم Climatology پژوهشی اصیل Original Research <div style="text-align: justify;"><strong>&nbsp;اهداف و زمینه‌ها: </strong>یکی از مهم‌ترین رخدادهای حدی، بارش‌های سنگین است که هرساله خسارات فراوانی را به دنبال دارد. رژیم بارش‌های سنگین می‌تواند در شناسایی اقلیم هر منطقه کمک شایانی کند. بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی (به‌ویژه کشاورزی) بر پایه رژیم بارندگی تنظیم می‌شود. دگرگونی رژیم بارش افزون بر اثرات قابل‌توجه زیست‌محیطی می‌تواند عادات و فعالیت‌های اقتصادی و نیز درآمدهای حاصل از آن را متأثر سازد. شناسایی مناطق همگن بارشی مهم‌ترین پیش‌نیاز برنامه‌ریزی‌های محیطی به‌ویژه برنامه‌های مدیریت منابع و آمایش سرزمین است. هدف این پژوهش، ناحیه‌بندی رژیم بارش‌های حدی ایران در دوره 20ساله اخیر بود.<br> <strong>روش‌شناسی: </strong>به‌منظور ناحیه‌بندی رژیم بارش‌های حدی ایران از داده‌های بارش روزانه 153 ایستگاه همدید (2016-1996) استفاده شد. برای اجرای روش PCA ماتریسی به ابعاد 12&times;153 تشکیل شد. با تحلیل مؤلفه‌های اصلی روی ماتریس مورد نظر، 6 مؤلفه اول انتخاب و سپس با خوشه‌بندی K-Mean روی ماتریس نمره استاندارد مؤلفه‌های انتخابی، ایستگاه‌های مورد مطالعه به 8 منطقه همگنی بارش‌های حدی گروه‌بندی شد.<br> <strong>یافته‌ها:</strong> رژیم اول (رژیم بارش‌های حدی پاییزه) بالاترین نمره عاملی را در بین 6 رژیم دیگر داشت. بیشینه بارش‌های حدی الگوی بهاره-تابستانه (الگوی دوم) در ماهای آوریل تا جولای بود. الگوی سوم (رژیم مطلق بهاره) دارای بیشینه بارش‌های حدی در ماه‌های آوریل و می بود. الگوی چهارم مربوط به اوایل زمستان دارای بیشینه بارش‌های حدی در اکتبر، نوامبر، دسامبر و ژانویه بود. در الگوی پنجم، بخش بزرگی از بارش‌های حدی در تابستان بود. حداکثر بارش‌های حدی الگوی ششم که در اکثر ایران حاکمیت داشت، در زمستان (مارس) بود.<br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> هشت رژیم بارش حدی در ایران وجود دارد که رژیم‌های آذربایجانی و آذربایجان شمالی در نیمه نخست سال و سایر رژیم‌ها در نیمه دوم سال دارای بالاترین میزان بارش‌های حدی هستند.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Aims & Backgrounds</strong>: One of the most important incidents of heavy precipitation is the heavy loses. Heavy Precipitation regimes can help to identify the climate of each region. Many economic activities (especially agriculture) are adjusted based on the precipitation regime. Change of precipitation regime, in addition to significant environmental impacts, can affect the habits and economic activities and their incomes.<br> Identification of homogeneous precipitation regions is one of the most important prerequisites for environmental planning, especially resource management and spatial planning programs. This research aimed to zoning the Iranian Heavy precipitation regime over 20 years (1996-2016).<br> <strong>Methodology: </strong>The daily precipitation data of 153 synoptic station were used to zoning the heavy precipitation regime. For implementation of the PCA model, a matrix with the dimensions of 153&times;12 was created. By analyzing the main components on the matrix, the first six components were selected. The stations were grouped in the six areas of homogeneous heavy precipitation by k-mean clustering of Standard score matrix of selective components.<br> <strong>Findings: </strong>The regime of autumn heavy precipitation had the most factor score among the 6 regimes. The maximum heavy precipitation of spring-summer pattern (second pattern) was in April to July. The third pattern (absolute spring regime) had the highest heavy precipitation in April and May. The fourth pattern of early winter had the highest heavy precipitation in October, November, December, and January. In the fifth pattern, a large part of the heavy precipitation was in the summer. The heavy precipitation maximum of the sixth pattern was in the summer.<br> <strong>Conclusion: </strong>There are 8 regimes of heavy precipitation in Iran which the maximum of heavy precipitation is in the Azerbaijani and north Azerbaijan regimes at the first half of the year and in the other regimes at the second half of the year.</div> ایران, تحلیل مؤلفه اصلی, خوشه‌بندی چند میانگین, چرخش اکو ماکس, رژیم بارش‌های سنگین Iran, Main Component Analysis,Multi-Average Clustering, Heavy Rainfall Regime, Equamax Rotation 183 192 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-573-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohtaram Mohamadyariyan محترم محمدیاریان m_65yaran@yahoo.com 10031947532846008037 10031947532846008037 No Department of Geography and Environmental Planning University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran گروه جغرافیا طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Taghi Tavousi تقی طاوسی t.tavousi@gep.usb.ac.ir 10031947532846008038 10031947532846008038 Yes Department of Geography and Environmental Planning University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran جغرافیا طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Mahmood khosravi محمود خسروی mahmood.khosravi@gmail.com 10031947532846008039 10031947532846008039 No Department of Geography and Environmental Planning University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran جغرافیا طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Mohsen Hamidiyanpour محسن حمیدیان پور m.hamidian355p@gmail.com 10031947532846008040 10031947532846008040 No Department of Geography and Environmental Planning University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran جغرافیا طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران