fa گونه شناسی و ارزیابی کارآیی فضاهای باز و نیمه باز مسکن بومی با تاکید بر مولفه های کیفیت محیط ؛مطالعه موردی غرب کردستان جغرافيای روستایی Rural Geography پژوهشی اصیل Original Research <div style="text-align: justify;"><strong>اهداف و زمینه‌ها</strong>: امروزه فضای خانه‌های بومی روستایی از یک‌سو باسیاست‌های جهانی‌سازی/شدن و از سوی دیگر با پیروی از الگوهای مسکن شهری به دست فراموشی سپرده می‌شوند. شایسته است آن فضاها پس از شناخت، بررسی و طبقه‌بندی میزان کارایی، در بازسازی و طراحی خانه‌های جدید روستایی پیش چشم باشند.<br> هدف اصلی پژوهش حاضر شناخت و معرفی کاراترین فضاهای بازو نیمه‌باز، براساس شاخص‌های کیفی محیط، در خانه‌های روستایی منطقه غرب استان کردستان (شهرستان‌های مریوان، سروآباد و کامیاران) است.<br> <strong>روش‌شناسی:</strong> روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است؛ در بخش نظری گردآوری داده‌ها اسنادی و در بخش میدانی و گونه‌بندی فضا، روش پیمایشی است؛ عکس‌برداری، تهیه کروکی، برداشت، ترسیم نقشه.<br> <strong>یافته‌ها:</strong> برای گونه‌بندی از میان 290 روستای غرب استان کردستان 100 روستا و از آن میان هم با توجه به همسانی اقلیم و توپوگرافی و فرهنگ، 20 روستای دارای بافت تاریخی و ارزشمند بررسی‌شده‌اند سپس میزان کارایی گونه‌ها براساس هم‌خوانی با شاخص‌های‌ کیفی محیط با تکنیک تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و بهره‌گیری ازنظر اهالی و رأی 16 کارشناس سنجیده شد.<br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج پژوهش نشان داد که در میان گونه‌های فضای نیمه‌باز که به پنج دسته: 1- یک وجه باز در طول بنا 2- یک وجه باز با طول کم در طول بنا و عمق زیاد 3- دو وجه باز 4- دو وجه باز با کشیدگی در طول بنا (عمق کم) 5- سه وجه باز، تقسیم می‌شوند، گونه سوم به دلیل مناسبت اقلیمی و کاربردی، ایجاد فضایی بهتر برای تعاملات اجتماعی، دید گسترده و زیباتر شدن منظر روستا، مطلوب‌تر است. &laquo;بربان&raquo; نیز از میان گونه‌های فضای باز دیگر &laquo;بالکن&raquo;، &laquo;بانیجه&raquo; و &laquo;بانیج له&raquo; به دلیل امنیت بیشتر، دید گسترده، قابلیت توسعه، آسایش اقلیمی و ایجاد فضایی بهتر برای تعاملات اجتماعی، کارایی بیشتری دارد.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Aims & Backgrounds</strong><strong>:</strong> The traditional spaces of the vernacular houses have been neglected in architectural and urban designs due to globalization policies and modernizing urban models, so it is necessary to review and classify their efficiency again in the reconstruction and the design of new villages to strengthen the vernacular identity of villages and to consider it in their physical development. The main objective of this research is to identify and introduce the most efficient open and semi-open spaces used in rural villages in the western region of Kurdistan province based on environmental quality indicators to inspire designers in designing vernacular rural housing in these areas.<br> <strong>Methodology:</strong> An archival method was applied for collecting data in the theoretical part of the research, and by using a descriptive-analytical method the data was analyzed. <span dir="RTL"></span><br> <strong>Findings:</strong> To categorize the cases purposefully, among 290 western villages in Kurdistan province, 20% of 100 regionally homogeneous villages (20 villages) with historical and valuable texture were selected for the investigation. The data is analyzed with analytic hierarchy process (AHP), verbal judgment and consensus of 16 experts who were purposefully selected.<span dir="RTL"></span><br> <strong>Conclusion:</strong> The results of the study show that open-air spaces were divided into five groups of open-loop openings along the length of the building, low length along the length of the building and a large depth, two open-ended faces, two open faces with an elongation along the structure (low depth) and three open points. Two open-ended faces were popular among most of the villagers due to favorable climatic conditions and appropriate environment suitable for social interactions, visual visibility and landscape beauty. The Barban semi-open space was also more efficient than other types of open-air balconies as it improves security, visual visibility, spatial development, climatic comfort, and provides space for social interactions.</div> گونه شناسی, فضاهای باز و نیمه‌باز, مسکن بومی, کیفیت محیط Typology,Open and Semi-Open Spaces,Vernacular Housing,Environmental Quality. 131 141 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-519-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammaddana Salem محمد دانا سالم m.danasalem@gmail.com 10031947532846009758 10031947532846009758 No Department of Architecture, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran گروه معماری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران Faramarz Hassan Pour فرامرز حسن پور fhassanpour@uoz.ac.ir 10031947532846009759 10031947532846009759 Yes Department of Architecture, Faculty of Art & Architecture, University of Zabol, Zabol, Iran گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران Omid Dezhdar امید دژدار omiddezhdar@gmail.com 10031947532846009760 10031947532846009760 No Department of Architecture, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران