fa طبقه بندی الگوهای همدیدی بارش زا و خشکسالی زا در ایران زمین هواشناسی و اقلیم Climatology پژوهشی اصیل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">پدیده هایی نظیر سیل و خشکسالی بر اثر تغییر در فراوانی و ثاثیر گذاری الگوهای گردشی جو در یک منطقه ایجاد می شوند این الگوها نقش اصلی را در رخداد پدیده های محیطی به خصوص در مناطق معتدله دارند . برخی از الگوهای گردشی جو دوره های مرطوب و برخی دیگر باعث ایجاد خشکسالی و کم آبی می شوند . از اینرو طبقه بندی الگوهای بارش زا و خشکسالی زا و شناسایی کانون و شعاع فعالیت هر یک از الگوها در نواحی مختلف ایران می تواند در برنامه ریزیها موثر باشد.در تحقیق حاضر به منظور طبقه بندی الگوهای همدیدی بارش زا و خشکسالی زا ،ابتدا داده های میانگین روزانه مربوط به ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال و فشار تراز دریا از پایگاه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;"> NCEP/NCAR </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">طی دوره آماری 2006-1950 استخراج شد . سپس با استفاده از روش های تحلیل مولفه های اصلی و تحلیل خوشه ای تمامی روزهای مورد مطالعه به هیجده گروه تقسیم بندی شد . نقشه های میانگین فشار سطح دریا و ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکال برای هر یک از الگوهای های هوا ترسیم گردید. به منظور ارزیابی رابطه الگوهای گردشی جو با بارش، شاخص</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;"> PI </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">برای 54 ایستگاه محاسبه و تحلیل شد. این شاخص احتمال شرطی وقوع بارش در یک الگوی گردشی را تعیین می کند. نتایج شاخص</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;"> PI </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">مربوط به الگوهای گردشی جو شرایط بارش زایی و خشکسالی زایی بودن هریک از الگوها را نشان می دهد .نتایج تحقیق حاضر نشان داد که الگوهای گردشی جو</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;"> CP2</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> ،</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">CP3</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> ، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">CP5</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">،</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">CP6</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">CP7</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> ،</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">CP9 </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">و</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;"> CP10</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">جزء الگوهای خشکسالی زا و الگوهای گردشی جو</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;"> CP1</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> ،</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">CP4</span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">و</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;">CP12 </span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">جزء الگوهای بارش زا در سطح ایران زمین می باشند</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:12.0pt;"> .&nbsp;</span></span></div> <div style="text-align: justify;">Atmospheric circulation patterns are responsible for drought and flood occurrences around the globe; specifically in moderate mid latitude climates. While some circulation patterns are responsible for wet spells and floods as well<span dir="RTL">، </span>the drought events can be attributed to some other circulation patterns. Therefore<span dir="RTL">، </span>identification and distinction of dry/wet producing patterns and the geographical extent of Iran that they may affect is very crucial for many environmental planning. In the present study that aims to identify dry and wet producing atmospheric circulation patterns for Iran<span dir="RTL">، </span>the daily mean sea level pressure and 500 H.pa geopotential height corresponding to 1950-2006 period was retrieved from NCEP/NCAR and used as input variables for Principle Component Analysis coupled with Cluster Analysis. By this procedure all studied days were grouped into 18 clusters and their associated composite maps for both levels were drown and considered as the circulation patterns. To assess the relationship between the identified atmospheric circulation patterns and daily precipitation over Iran the Performance Index (PI) which is a conditional probability index was computed for 54 stations and used in the analysis. This index shows the probability of precipitation occurrence conditioned on the occurrence of a given circulation pattern. The result shows that circulation patterns of CP2<span dir="RTL">، </span>CP3<span dir="RTL">، </span>CP5<span dir="RTL">، </span>CP6<span dir="RTL">، </span>CP7<span dir="RTL">، </span>CP9 and CP10 are dry circulation patterns while CP1<span dir="RTL">، </span>CP4 and CP12 are considered as wet patterns in Iran</div> الگوهای گردشی جو, بارش زا, خشکسالی زا, تحلیل مولفه های اصلی , تحلیل خوشه ای, ایران Atmospheric Circulation Patterns, Wet circulation patterns, dry circulation patterns, principal Component Analysis, Cluster Analysis, Iran 105 122 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-398-9&slc_lang=fa&sid=1 Ebrahim Fattahi ابراهیم فتاحی 10031947532846002290 10031947532846002290 Yes Institute of Climatology پژوهشکده اقلیم شناسی Omehsalameh Babaee Feeni ام السلمه بابائی فینی f_babaee@pnu.ac.ir 10031947532846002291 10031947532846002291 No Iran,Tehran, Payame Noor University, Department of Geography گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران