Geographical Researches

fa عوامل کالبدی موثر بر فرسودگی بافت شهری محلات هفت‌چنار و بریانک تهران Physical Factors Affecting the Deterioration of the Urban Fabric of Haft Chenar and Beryanak Neighborhoods in Tehran, Iran جغرافيای شهری Urban Geography پژوهشی اصیل Original Research هدف: به دلیل عدم وجود زیرساخت‌های مناسب و کاهش عملکرد ساختارهای فرسوده شهری، این ساختارها به یکی از مهم‌ترین چالش‌های شهری تبدیل شده است. هدف این پژوهش، بررسی عوامل فرسودگی بافت محلات شهری در محلات هفت‌چنار و بریانک منطقه 10 تهران بود. روش‌شناسی: این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌شناسی ترکیبی و در سه مرحله متوالی در سال 1404 در محلات هفت‌چنار و بریانک تهران انجام شد. فهرست نهایی ۱۰۰ مولفه موثر بر فرسودگی با مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۶ متخصص در شش بُعد استخراج شد. به منظور تحلیل روابط ساختاری، یک پرسش‌نامه ماتریس اثرات متقابل طراحی و داده‌های آن با نرم‌افزار میک‌مک تحلیل شد و مولفه‌ها در 4 دسته تاثیرگذار، تاثیرپذیر، دووجهی و مستقل طبقه‌بندی شدند. برای سنجش وضعیت موجود، یک پیمایش میدانی با توزیع ۴۰۰ پرسش‌نامه در بین ساکنان انجام و داده‌های کمّی با نرم‌افزار اسمارت پی‌ال‌اس تحلیل شد. یافته‌ها: تاثیر بُعد اقتصادی بر بُعد مدیریتی (با ضریب 57/0)، قوی‌ترین رابطه مثبت در مدل بود. در مقابل، ضعیف‌ترین رابطه مربوط به تاثیر بُعد اقتصادی بر بُعد زیست‌محیطی (با ضریب 128/0) بود. بُعد مدیریتی نقشی کلیدی و چندوجهی داشت و نه‌تنها تحت تاثیر قوی اقتصاد قرار داشت، بلکه خود بر ابعاد روان‌شناختی (با ضریب 532/0) و زیست‌محیطی (با ضریب 564/0) تاثیر داشت. از سوی دیگر، بُعد اجتماعی نیز تاثیر مستقیم بر بُعد کالبدی (با ضریب 268/0) داشت. نتیجه‌گیری: بُعد اقتصادی قوی‌ترین تاثیرگذار خارجی (به‌ویژه بر مدیریت)، بُعد مدیریتی قوی‌ترین تاثیرگذار داخلی (با تاثیر قوی بر روان و محیط) و بُعد کالبدی بستر عوامل اثرگذار اولیه بر فرسودگی بافت شهری هستند. بُعد روان‌شناختی، عامل اثرپذیر نهایی است که بهبود آن در گرو درمان ریشه‌های عینی در سایر ابعاد است. Aims: Due to the lack of proper infrastructure and the reduced performance of worn-out urban structures, these structures have become one of the most important urban challenges. The aim of this study was to investigate the factors contributing to wear and tear in the urban neighborhoods of Haft Chenar and Beryanak in District 10 of Tehran. Methodology: This research was conducted in three consecutive stages in 2025 in the Haft Chenar and Beryanak neighborhoods of Tehran, using a mixed-methods approach. A final list of 100 factors affecting burnout was extracted through semi-structured interviews with 16 experts in six dimensions. To analyze structural relationships, an interaction matrix questionnaire was designed, and its data were analyzed using MicMac software; the factors were classified into 4 categories: influential, affected, bimodal, and independent. To assess the current situation, a field survey was conducted by distributing 400 questionnaires to residents, and the quantitative data were analyzed using SmartPLS software. Findings: The impact of the economic dimension on the managerial dimension (coefficient=0.57) was the strongest positive relationship in the model. In contrast, the weakest relationship concerned the impact of the economic dimension on the environmental dimension (coefficient=0.128). The managerial dimension played a key, multifaceted role, not only being strongly influenced by the economy but also influencing the psychological (coefficient=0.532) and environmental (coefficient=0.564) dimensions. On the other hand, the social dimension also had a direct impact on the physical dimension (coefficient=0.268). Conclusion: The economic dimension is the strongest external influence (especially on management), the managerial dimension is the strongest internal influence (with a strong impact on the psyche and the environment), and the physical dimension of the context is the primary influencing factor on the deterioration of the urban fabric. The psychological dimension is the final influencing factor; its improvement depends on addressing the objective roots in other dimensions. فرسودگی بافت, محلات شهری, عوامل کالبدی, برنامه‌ریزی شهری Fabric Deterioration, Urban Neighborhoods, Physical Factors, Urban Planning 41 50 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1715-1&slc_lang=fa&sid=1 J. Yaghmaei Sabegh جواد یغمائی سابق 100319475328460019202 100319475328460019202 No Department of Architecture and Urban Planning, Ta.C. (Tabriz Campus), Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران R. Darskhan رسول درسخوان 100319475328460019203 100319475328460019203 Yes Department of Architecture and Urban Planning, Ta.C. (Tabriz Campus), Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران A. Abdollahzadeh Taraf اکبر عبداله زاده طرف 100319475328460019204 100319475328460019204 No Department of Architecture and Urban Planning, Ta.C. (Tabriz Campus), Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران