Geographical Researches

fa عوامل موثر بر تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری اهواز در چارچوب اصول شهر هوشمند Factors Affecting the Resilience of Urban Infrastructure in Ahvaz within the Framework of Smart City Principles جغرافيای شهری Urban Geography پژوهشی اصیل Original Research اهداف: رشد شتابان شهرنشینی و چالش‌های ناشی از آن، ضرورت ارتقای تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری را در چند دهه اخیر به عنوان یکی از رویکردهای مهم در شهر مطرح نموده است. شهر هوشمند با اتکا بر فنّاوری‌های نوین همچون اینترنت اشیا و داده‌های کلان، رویکردی موثر برای بهبود تاب‌آوری شهری محسوب می‌شود. لذا، در این پژوهش با هدف شناسایی عوامل موثر بر تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری در چارچوب اصول شهر هوشمند، به مطالعه کلانشهر اهواز پرداخته شد. روش‌شناسی: این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی بوده و در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ در شهر اهواز با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمّی) و روش پیمایشی انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان، متغیرهای موثر شناسایی و در بخش کمّی، روابط میان مولفه‌های شهر هوشمند و شاخص‌های تاب‌آوری زیرساختی با مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SmartPLS ورژن ۲۰۲۰ تحلیل گردید. جامعه آماری شامل مدیران و کارشناسان سازمان‌های مرتبط با زیرساخت‌های شهری اهواز بود. یافته‌ها: براساس مصاحبه‌ها، تحقق شهر هوشمند تاب‌آور مستلزم تقویت ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و اطلاعاتی بود. مدیریت هوشمند زیرساخت‌ها از طریق به‌روزرسانی، بهینه‌سازی، توسعه فنّاوری‌های اطلاعاتی و هوشمندسازی خدمات عمومی، نقش کلیدی در افزایش تاب‌آوری زیرساختی داشت. بهره‌گیری از فنّاوری‌های نوین مانند اینترنت اشیا، شبکه‌ها و داده‌های کلان، کارآیی عملکرد شهری و کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا داده و پایداری محیط زیستی را تقویت کرد. همچنین، عامل «شهر تاب‌آور» بیشترین تاثیر و «زیرساخت‌های اجتماعی» کمترین اثرگذاری را بر تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری داشتند. شاخص‌های «انسجام کالبدی»، «حمل و نقل و مسیرهای هوشمند» و «دسترسی به خدمات» بیشترین نقش را ایفا کردند. نتایج نشان داد که تمرکز بر مدیریت هوشمند زیرساخت‌ها و توسعه سیستم‌های داده‌محور، تاب‌آوری و هماهنگی ابعاد شهری را ارتقا می‌بخشد. نتیجه‌گیری: توسعه رویکرد شهر هوشمند در اهواز، تاب‌آوری زیرساخت‌های شهری را ارتقا داده و شاخص‌های انسجام کالبدی، حمل و نقل هوشمند و دسترسی به خدمات نقش کلیدی دارند. Aims: The rapid growth of urbanization and its associated challenges have, in recent decades, emphasized the need to enhance the resilience of urban infrastructure as a key approach in urban planning and management. Smart cities, relying on emerging technologies such as the Internet of Things and big data, were considered an effective means of improving urban resilience. Accordingly, this study aimed to identify the factors influencing urban infrastructure resilience within the framework of smart city principles, focusing on the metropolis of Ahvaz. Methodology: This applied research adopted a mixed-method approach and was conducted in Ahvaz between 2023and 2025 using a survey methodology. In the qualitative phase, key variables were identified through semi-structured interviews with experts. In the quantitative phase, the relationships between smart city components and infrastructure resilience indicators were analyzed using structural equation modeling in SmartPLS 2020. The statistical population consisted of experts from organizations related to urban infrastructure. Findings: A resilient smart city required strengthening physical, economic, social, and informational dimensions. Intelligent infrastructure management—through updating, optimization, information technology development, and the smartening of public services—played a crucial role in enhancing infrastructure resilience. The application of emerging technologies such as IoT, communication networks, and big data improved urban performance efficiency, enhanced citizens’ quality of life, and promoted environmental sustainability. Quantitative results revealed that the “resilient city” factor had the greatest impact on urban infrastructure resilience, while “social infrastructure” had the least effect. Indicators, including physical cohesion, smart transportation and routes, and access to services, played the most significant roles. The findings demonstrated that a focus on intelligent infrastructure management and data-driven systems enhanced resilience. Conclusion: The adoption of a smart city approach in Ahvaz contributed to improving urban infrastructure resilience. تاب‌آوری, تاب‌آوری زیرساختی, شهر هوشمند, شهر اهواز Resilience, Infrastructure Resilience, Smart City, Ahvaz City 329 338 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1775-1&slc_lang=fa&sid=1 H. Ahmady حامد احمدی 100319475328460019050 100319475328460019050 No Department of Urban Planning, Ahvaz Campus (Ahv.C.), Islamic Azad University, Ahvaz, Iran گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران S. Amanpour سعید امانپور 100319475328460019051 100319475328460019051 Yes Department of Urban Planning, Ahvaz Campus (Ahv.C.), Islamic Azad University, Ahvaz, Iran گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران B. Babaei Morad بهنار بابایی مراد 100319475328460019052 100319475328460019052 No Department of Urban Planning, Ahvaz Campus (Ahv.C.), Islamic Azad University, Ahvaz, Iran گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران