Geographical Researches

fa توسعه فیزیکی و تاب‌آوری کالبدی شهر سمنان با تاکید بر چالش‌های ناپایداری Physical Development and Physical Resilience of Semnan with Emphasis on Sustainability Challenges جغرافيای شهری Urban Geography پژوهشی اصیل Original Research اهداف: در ادبیات برنامه‌ریزی شهری، توسعه شهری عمدتاً از منظر کالبدی-فضایی مورد توجه بوده و رویکردهای متعددی در این زمینه ارایه شده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نحوه گسترش منطقه شهری سمنان و ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی آن در برابر چالش‌های ناپایداری است. روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی بوده و در سال ۱۴۰۰ در شهر سمنان انجام شد. در این مطالعه ابتدا اطلاعات مربوط به ساخت‌وساز شهری و کاربری اراضی در دو مقطع زمانی گردآوری و الگوی تغییرات فیزیکی شهر با بهره‌گیری از مدل‌های آنتروپی شانون و هلدرن تحلیل شد. سپس شاخص‌های مرتبط با تاب‌آوری کالبدی براساس مطالعات پیشین استخراج و در قالب پرسش‌نامه در اختیار کارشناسان و متخصصان قرار گرفت. یافته‌ها: مقدار آنتروپی شانون از ۳۱۰۵/۰ در سال ۱۳۶۵ به ۳۳۲۳/۰ در سال ۱۳۹۵ افزایش یافت که بیانگر گسترش متراکم شهر طی سه دهه اخیر است. همچنین نتایج مدل هلدرن نشان داد که از کل رشد فیزیکی شهر در این دوره، ۰۲۳/۶% ناشی از افزایش جمعیت و ۰۲۳/۵-% مربوط به گسترش افقی شهر بود. این وضعیت کاهش تراکم ناخالص جمعیت و افزایش سرانه ناخالص شهری را به دنبال داشت. علاوه بر این، میانگین بیشتر معیارهای سنجش تاب‌آوری پایین‌تر از حد متوسط به‌دست آمد که حاکی از پایین‌بودن تاب‌آوری کالبدی منطقه شهری سمنان است. نتیجه‌گیری: توسعه فیزیکی منطقه شهری سمنان در بازه‌ی ۳۰ ساله عمدتاً ناشی از افزایش جمعیت بوده و گسترش افقی شهر سهم اندکی در رشد کالبدی داشته است. بررسی شاخص‌های تاب‌آوری کالبدی نیز نشان داد که زیرساخت‌ها از وضعیت مطلوب‌تری نسبت به سایر معیارها برخوردارند، در حالی‌که شاخص محیط‌زیست ضعیف‌ترین وضعیت را دارد. در مجموع، سطح تاب‌آوری کالبدی منطقه کمتر از حد متوسط ارزیابی شد و منطقه از پایداری کافی برخوردار نیست.   Aims: In the urban planning literature, urban development has mainly been addressed from a physical-spatial perspective, and various approaches have been proposed in this regard. The present study aims to analyze the expansion pattern of the Semnan urban area and to assess its physical resilience against sustainability challenges. Methodology: In this study, information related to urban construction and land use was collected for two different time periods, and the pattern of physical changes in the city was analyzed using the Shannon entropy and Heldren models. Subsequently, indicators related to physical resilience were extracted from previous studies and provided to experts and specialists in the form of a questionnaire. Findings: Shannon entropy value increased from 0.3105 in 1986 to 0.3323 in 2016, indicating compact urban expansion over the past three decades. The Heldren model results further revealed that 6.023% of the total physical growth during this period was due to population growth, while -5.023% was associated with horizontal expansion. This situation has led to a decrease in gross population density and an increase in gross urban per capita. Moreover, the average of most resilience assessment criteria was found to be below the moderate level, reflecting the low level of physical resilience in the Semnan urban area. Conclusion: The physical development of the Semnan urban area over the past 30 years has been mainly driven by population growth, while the horizontal expansion of the city has played a minor role in its physical growth. The assessment of physical resilience indicators also revealed that infrastructure is in a more favorable condition compared to other criteria, whereas the environmental indicator shows the weakest status. Overall, the level of physical resilience in the area was evaluated as below average, indicating that the region lacks sufficient sustainability.   توسعه فیزیکی شهر, آنتروپی شانون, مدل هلدرن, تاب‌آوری, سمنان Urban Physical Development, Shannon Entropy, Heldren Model, Resilience, Semnan 203 210 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1230-3&slc_lang=fa&sid=1 A. Mozafari علی مظفری 100319475328460018674 100319475328460018674 No Department of Industrial Engineering, Faculty of Industrial Engineering, K.N. Toosi University of Technology, Tehran, Iran گروه مهندسی صنایع، دانشکده صنایع، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران E. Haghshenas الهام حق‌شناس 100319475328460018675 100319475328460018675 Yes Department of Environment Science, Faculty of Natural Resources and Marine Science, Tarbiat Modares University, Noor, Iran گروه علوم محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران