Geographical Researches

en ارزیابی توان محیط زیستی جنگل‌های ارسباران برای توسعه اکوتوریسم با استفاده از مدل ارزیابی چندمعیاره Environmental Capability Assessment of the Arasbaran Forests for Ecotourism Development Using the Multi-Criteria Evaluation Model جغرافیای طبیعی Natural Geography پژوهشی اصیل Original Research اهداف: منطقه حفاظت‌شده ارسباران با پوشش جنگلی بالغ بر ۶۵% و تنوع زیستی بالا، یکی از زیست‌بوم‌های ارزشمند ایران محسوب می‌شود. روند تخریب فزاینده آن، ضرورت مدیریت پایدار و ارزیابی محیط زیستی را نمایان ساخته است. هدف این پژوهش، ارزیابی توان محیط زیستی جنگل‌های ارسباران برای توسعه اکوتوریسم به عنوان راهبردی در راستای حفاظت محیط زیست و ارتقای معیشت جوامع محلی است. روش‌شناسی: در ابتدا شاخص‌های موثر با روش دلفی شناسایی شدند. سپس نقشه‌های معیارها در محیط GIS رقومی‌سازی و به روش فازی نرمال‌سازی گردیدند. با بهره‌گیری از مدل ارزیابی چندمعیاره (MCE) و ترکیب خطی وزنی (WLC)، اولویت‌بندی و پهنه‌بندی منطقه با رویکرد اکوتوریسم انجام شد. یافته‌ها: معیار «محیط فیزیکی» با وزن ۵۷۹/۰ بیشترین اهمیت را داشته، در حالی که معیارهای «محیط زیستی» (۲۵۱/۰) و «محیط زیربنایی» (۱۶۸/۰) در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. در میان زیرمعیارهای فیزیکی، شیب (۱۴۴/۰)، خاک (۱۳۶/۰) و فاصله تا رودخانه (۱۳۵/۰) دارای بالاترین وزن بودند. فاصله تا مناطق حفاظت‌شده (۵۲۲/۰) نیز مهم‌ترین زیرمعیار زیستی شناخته شد. در محیط زیربنایی، کاربری اراضی (۴۱/۰) و فاصله تا روستا (۱۲۱/۰) به‌ترتیب بیشترین و کمترین وزن را کسب کردند. پهنه‌بندی نهایی نشان داد که تنها ۱۴٪ منطقه در طبقه «کاملاً مناسب»، ۲۳٪ در طبقه «نسبتاً مناسب» و ۶۳٪ فاقد توان برای اکوتوریسم هستند. نتیجه‌گیری: بخش محدودی از جنگل‌های ارسباران دارای توان «کاملاً مناسب» برای توسعه اکوتوریسم بوده و بیش از نیمی از منطقه فاقد توان اکوتوریسم هستند. معیارهای محیط فیزیکی و زیستی بیشترین تأثیر را در ارزیابی توان اکوتوریسم منطقه داشته‌اند.   Aims: The Arasbaran Protected Area, with over 65% forest cover and high biodiversity, is considered one of Iran’s most valuable ecosystems. The accelerating degradation of this region highlights the urgent need for sustainable management and environmental assessment. This study aims to evaluate the ecological capability of the Arasbaran forests for ecotourism development, as a strategy to promote environmental conservation and enhance the livelihoods of local communities. Methodology: Initially, relevant indicators were identified using the Delphi method. The criterion maps were then digitized in a Geographic Information System (GIS) environment and normalized using fuzzy logic. By applying the Multi-Criteria Evaluation (MCE) model and Weighted Linear Combination (WLC), prioritization and zoning of the area were carried out with an ecotourism approach. Findings: The results indicated that the “physical environment” criterion had the highest importance with a weight of 0.579, followed by “environmental” (0.251) and “infrastructural” (0.168) criteria. Among the physical sub-criteria, slope (0.144), soil (0.136), and distance to rivers (0.135) had the highest weights. The distance to protected areas (0.522) was the most significant environmental sub-criterion. Within the infrastructural category, land use (0.41) and distance to villages (0.121) received the highest and lowest weights, respectively. Final zoning results showed that only 14% of the area was classified as “highly suitable”, 23% as “moderately suitable”, and 63% as unsuitable for ecotourism. Conclusion: Only a limited portion of the Arasbaran forests has a “highly suitable” capacity for ecotourism development, while more than half of the area lacks such potential. Physical and ecological criteria had the greatest influence in assessing the region’s ecotourism potential.   توان اکولوژیک, سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS), شاخص‌های زیست‌محیطی, منطقه حفاظت‌شده ارسباران Ecological Capability, Geographic Information System (GIS), Environmental Indicators, Arasbaran Protected Area 73 83 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1739-1&slc_lang=en&sid=1 M. Aryanpooya مهدی آرین پویا 100319475328460018424 100319475328460018424 No Department of Nature Engineering, Faculty of Natural Resources and Environment, Malayer University, Malayer, Iran گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران I. Pazhouhan ایمان پژوهان 100319475328460018425 100319475328460018425 Yes Department of Nature Engineering, Faculty of Natural Resources and Environment, Malayer University, Malayer, Iran گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران