Geographical Researches

fa تعیین موقعیت پنجره‌های بازخوردی بیوژئومورفیک در حاشیه رودخانه طالقان Determining the Biogeomorphic Feedback Windows Located in the Riparian Area of the Taleqan River, Iran ژئومورفولوژی Geomorphology پژوهشی اصیل Original Research اهداف: پوشش گیاهان حاشیهای رودخانه، علاوه بر تلاش برای ایجاد یک زیستگاه پایدار بر ویژگی لندفرمهای مرتبط نیز تاثیرگذار هستند و میتوانند سبب پایداری لندفرم رودخانهای شوند. در این مطالعه، وسعت فضایی پنجرههای بازخوردی بیوژئومورفیک در رودخانه طالقان در دوره ۱۴۰۰-۱۳۷۰ مورد بررسی قرار گرفت. روش‌شناسی: در این پژوهش میدانی از ۴ دوره تصاویر ماهوارهای و عکسهای هوایی مربوط به سالهای ۱۳۷۰، ۱۳۸۰، ۱۳۸۵ و ۱۴۰۰ استفاده شد. پس از تصحیح هندسی تصاویر، رودخانه بر اساس روش سیستم واحدهای ژئومورفیک رودخانه‌ای بازهبندی شد و موقعیت کلنیهای گیاهی با مساحت تقریبا پایدر در هر یک از بازهها تعیین شد. سپس، ویژگیهای این پنجرهها شامل فرآیند اکولوژیک (تراکم و قطر ساقه، ارتفاع پوشش گیاهی و پوشش کف)، مورفومتریک (سطح آسیب) و بیوژئومورفیک (وقوع لندفرمهای انباشتی بیوژئومورفیک) طی بازدید میدانی بررسی شد. دادهها با استفاده از آزمون آماری مجذور کای و تهیه مدل مفهومی تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها: ۸۲ پنجره بازخوردی بیوژئومورفیک نسبتاً پایدار در حاشیه رودخانه طالقان تشخیص داده شد که در ۷/۷۰% از آنها لندفرمهای انباشتی بیوژئومورفیک مشاهده شد. فرصتهای مناسب برای توسعه کلنیهای گیاهی در بالادست رودخانه، به‌خصوص در بازههای ۱ تا ۳ مشاهده شد. به سمت پایین دست رودخانه در بازههای ۴ و ۵ به دلیل افزایش مداخلات انسانی و به‌خصوص کانالیزهسازی رودخانه، احتمال بسیار کمتری برای توسعه زیستگاههای گیاهی و تاثیر بر ثبات لندفرم رودخانه وجود داشت. ارتباط مستقیمی بین استقرار لندفرم‌های انباشتی بیوژئومورفیک با قطر و ارتفاع ساقه و تراکم پوشش گیاهی وجود داشت. نتیجه‌گیری: در مدیریت رودخانه طالقان، باید به احیای اکوسیستمهای حاشیهای با کاهش سطح مداخلات انسانی و ایجاد زمینه مساعد برای توسعه پنجرههای بازخوردی بیوژئومورفیک توجه نمود. استقرار پایدار پنجره بازخوردی بیوژئومورفیک به معنای استقرار پایدار زیستگاههای گیاهی حاوی گیاهان مهندس است که منجر به حفظ و توسعه زیستگاه و نیز ثبات لندفرم میشود.   Aims: Riparian vegetation has a considerable effect on making the stable habitats and sustainability of the river planform. This study aimed to investigate the biogeomorphic feedback windows in Talegan river during 1991-2021. Methodology: The satellite images and aerial photographs in 1991, 2001, 2006, and 2021 was used for digitizing the vegetation area. After the geometrical correction of the images, the sub-reaches of the river were determined based on the GUS method, and the relatively stable colonies were digitized in each of the sub-reaches. Then, the traits of the BFWs were determined by field studies, including ecological process (stem density and diameter, height of vegetation and floor herbaceous), morphometric (degradation level), and biogeomorphic traits (occurrence of biogeomorphic cumulative landforms). Data were analyzed using the conceptual model and Chi-square test through SPSS 23 software. Findings: Eighty-two BFWs were identified in the riparian area. The biogeomorphic accumulated landforms were observed in 70.7% of the BFWs. The appropriate opportunities for development of vegetation patches were observed in the upstream of the river especially in sub reaches 1 and 3. There were a lower possibility for the vegetation patches development and the stability of the river's landform in sub reaches 4 and 5. The result of Chi-square test showed a direct relationship between the establishment of biogeomorphic accumulation landforms with stem diameter, height, and density of vegetation. Conclusion: There is a need to attention to the restoration of riparian ecosystems by reducing the level of human interventions and creating a favorable environment for the development of biogeomorphic feedback windows in Taleqan river. The sustainable establishment of BFWs means the sustainable establishment of vegetation habitats containing engineering vegetation, which leads to the preservation and development of the habitat as well as the stability of the river landform.   پنجره بازخوردی بیوژئومورفیک,رودخانه طالقان,پوشش گیاهی حاشیه‌ای,ژئومورفولوژی رودخانه,اکوژئومورفولوژی Biogeomorphic Feedback Window,Taleqan River,Riparian Vegetation,River Geomorphology,Biogeomorphology,Ecogeomorphology 107 119 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1309-1&slc_lang=fa&sid=1 S. Darabi Shahmari سحر دارابی شاهماری 100319475328460015625 100319475328460015625 Yes Department of Geographical Science, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran گروه ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران A. Ahmadabadi علی احمد آبادی 100319475328460015626 100319475328460015626 No Department of Geographical Science, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran گروه ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران