Geographical Researches

fa تحلیل فضایی-سیاسی ناتعادلی سرزمینی ناشی از طرح‌های انتقال آب در حوضه زاینده‌رود Spatial-Political Analysis of Territorial Imbalances Resulting from Water Transfer Projects in the Zayandeh Rud Basin جغرافیای سیاسی Political Geography پژوهشی اصیل Original Research اهداف: گسترش طرح‌های انتقال آب در حوضه آبریز زاینده‌رود طی دو دهه اخیر، ساختار فضایی و سیاسی این حوضه را با ناپایداری‌هایی مواجه کرده که فراتر از مدیدیت فنی آب، منجر به شکل‌گیری ناتعادلی سرزمینی در مقیاس منطقه‌ای و ملی شده است. هدف پژوهش، تحلیل سازوکارهای تولید این ناتعادلی از منظر فضایی-سیاسی و ارایه راهبردهایی برای کاهش آن در چارچوب حکمرانی آمایشی بود. روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد تحلیل فضایی-سیاسی در حوضه آبریز زاینده‌رود در بازه ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ انجام شد. داده‌ها با استفاده از منابع اسنادی گردآوری شده و برای شناسایی عوامل موثر بر ناتعادلی سرزمینی از مدل تحلیل راهبردی سوات استفاده شده است. وزن‌دهی عوامل درونی و بیرونی نیز از طریق ماتریس‌های ارزیابی عوامل داخلی و خارجی انجام شد. یافته‌ها: طرح‌های انتقال آب موجب کاهش جریان‌های طبیعی، اُفت تاب‌آوری اکولوژیک، تخریب قابلیت‌های محیطی و کاهش امنیت آب در مناطق مبدا بود. در مقابل، مزایای توسعه‌ای در مناطق مقصد تثبیت شده و این روند در بُعد اجتماعی-سیاسی به تشدید نابرابری فضایی، افزایش وابستگی نهادی و تعمیق تنش‌ها و گسست‌های بین استانی انجامید. نتیجه‌گیری: تداوم روند کنونی می‌تواند ناتعادلی سرزمینی را به وضعیتی ساختاری تبدیل کرده و آینده مدیریت آب را با ریسک‌های بیشتری مواجه سازد. کاهش این ناتعادلی مستلزم اصلاح حکمرانی بین حوضه‌ای، بازنگری در سیاست‌های تخصیص آب و تقویت مشارکت ذی‌نفعان محلی در چارچوب حکمرانی آمایشی و الگوی تعادل‌بخش سرزمینی است.   Aims: The expansion of water transfer projects in the Zayandeh-Rud watershed over the past two decades has exposed the basin's spatial and political structure to instabilities that, beyond the technical limitations of water, have led to territorial imbalances at regional and national scales. The aim of the research was to analyze the mechanisms underlying this imbalance from a spatial-political perspective and to present strategies for reducing it within the framework of planning governance. Methodology: This research was conducted with a spatial-political analysis approach in the Zayandeh-Rood watershed between 2016 and 2023. Data were collected using documentary sources, and the SWOT strategic analysis model was used to identify factors affecting territorial imbalance. The weighting of internal and external factors was also done through internal and external factor evaluation matrices. Findings: Water transfer projects reduced natural flows, ecological resilience, and environmental capacity, and reduced water security in source areas. In contrast, development benefits were concentrated in destination areas, and this process, in the socio-political dimension, exacerbated spatial inequality, increased institutional dependence, and deepened interprovincial tensions and ruptures. Conclusion: Continuing the current trend could turn territorial imbalance into a structural situation and expose the future of water management to greater risks. Reducing this imbalance requires reforming inter-basin governance, reviewing water allocation policies, and strengthening local stakeholder participation within the framework of planning governance and a territorial balancing model. زاینده‌رود, انتقال آب, تحلیل فضایی و سیاسی, ناتعادلی سرزمینی, حکمرانی آمایشی Zayandeh Rud, Water Transfer, Spatial-Political Analysis, Territorial Imbalance, Spatial Governance 347 359 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1791-1&slc_lang=fa&sid=1 A. Golkarami عابد گل‌کرمی 100319475328460019110 0009000355822239 Yes Department of Geography, Faculty of Literature & Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران M. Fatemi مهران فاطمی 100319475328460019111 100319475328460019111 No Department of Physical Geography, Faculty of Humanities, Meybod University, Meybod, Iran گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران M. Yousefi Shatoori محمد یوسفی شاتوری 100319475328460019112 100319475328460019112 No Department of Political Geography, Faculty of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران