Geographical Researches

fa مقایسه کیفیت خاک در کاربری‌های زراعی و باغی منطقه چهاربرج استان آذربایجان غربی Comparison of Soil Quality in Agricultural and Horticultural Uses in the Chaharborj Region of West Azerbaijan Province جغرافیای طبیعی Natural Geography پژوهشی اصیل Original Research اهداف: امروزه یکی از موثرترین ابزارها برای ارزیابی مدیریت پایدار خاک، ارزیابی کیفیت خاک است. بنابراین، ارزیابی و پایش کیفیت خاک می‌تواند درک نسبتاً جامعی از شرایط پیچیده محیطی خاک ارایه دهد. این مطالعه با هدف ارزیابی کمی کیفیت خاک در منطقه چهاربرج آذربایجان غربی در دو کاربری کشاورزی و باغبانی انجام شد. روش‌شناسی: این پژوهش تجربی در سال 1403 در منطقه چهاربرج انجام شد. نمونه‌برداری مرکب در عمق 30-0 و 60-30 سانتی‌متر در 18 ایستگاه انجام و ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک اندازه‌گیری شد. با استفاده از تحلیل مولفه‌های اصلی، حداقل مجموعه داده‌ها شامل هدایت الکتریکی، تنفس میکروبی خاک، نیتروژن کل، جرم مخصوص ظاهری و پتاسیم قابل جذب شناسایی شد. شاخص کیفیت خاک با استفاده از دو روش امتیازدهی خطی و غیرخطی محاسبه شد. یافته‌ها: خاک‌های زراعی به طور قابل توجهی شوری، سدیمی‌بودن و چگالی بالاتری نسبت به خاک‌های باغ داشتند. در مقابل، فعالیت بیولوژیکی (تنفس میکروبی و کربن زیست‌توده میکروبی) و نیتروژن کل در کاربری باغ به طور قابل توجهی بالاتر بود. میانگین شاخص کیفیت خاک در کاربری باغ برای روش خطی 46/0 و برای روش غیرخطی 58/0 و در کاربری کشاورزی به‌ترتیب 32/0 و 38/0 بود که در هر دو روش تفاوت معنی‌داری وجود داشت (001/0p<). روش غیرخطی وضوح بالاتری داشت. نتیجه‌گیری: مدیریت ناپایدار اراضی در بخش زراعی مهم‌ترین عامل کاهش کیفیت خاک در کاربری زراعی است و تغییر به سیستم‌های باغی می‌تواند یک راه حل موثر برای احیای خاک باشد.   Aims: Today, one of the most effective tools for assessing sustainable soil management is soil quality assessment. Therefore, soil quality assessment and monitoring can provide a relatively comprehensive understanding of the complex environmental conditions of soil. This study aimed to quantitatively evaluate soil quality in the Chaharborj region of West Azerbaijan in two agricultural and horticultural uses. Methodology: This experimental research was conducted in the Chaharborj region in 2024. Composite sampling was carried out at depths of 0-30 and 30-60 cm at 18 stations, and the physical, chemical, and biological properties of the soil were measured. Using principal component analysis, the minimum data set including electrical conductivity, soil microbial respiration, total nitrogen, bulk density, and absorbable potassium was identified. The soil quality index was calculated using two linear and nonlinear scoring methods. Findings: Agricultural soils had significantly higher salinity, sodium content, and density than garden soils. On the contrary, biological activity (microbial respiration and microbial biomass carbon) and total nitrogen were significantly higher in garden use. The average soil quality index in garden use was 0.46 for the linear method and 0.58 for the non-linear method, and 0.32 and 0.38 in the agricultural use, respectively, and there was a significant difference in both methods (p<0.001). The nonlinear method had a higher resolution. Conclusion: Unsustainable management is the primary factor reducing soil quality in agricultural use, and switching to horticultural systems can be an effective means of restoring soil quality.   خاک‌های متاثر از نمک, دریاچه ارومیه, شاخص کیفیت خاک, کاربری اراضی, مجموعه حداقل داده Lake Urmia, Land Use, Minimum Data Set, Salt-Affected Soils, Soil Quality Index 69 78 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-964-2&slc_lang=fa&sid=1 O. Ahmadi امید احمدی 100319475328460019283 100319475328460019283 No Department of Soil Sciences, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران P. Alamdari پریسا علمداری 100319475328460019284 100319475328460019284 Yes Department of Soil Sciences, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران M.S. Askari محمدصادق عسکری 100319475328460019285 100319475328460019285 No Department of Soil Sciences, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران M. Servati مسلم ثروتی 100319475328460019286 100319475328460019286 No Department of Soil Sciences, Shahid Bakeri High Education Center of Miandoab, Urmia University, Urmia, Iran گروه علوم خاک، مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران