:: دوره 30، شماره 4 - ( 12-1394 ) ::
جلد 30 شماره 4 صفحات 6-29 برگشت به فهرست نسخه ها
تکتونیک فعّال و ارتباط آن با حجم مخروط‌ افکنه‌ها (مطالعه موردی:‌ پنج حوضه آبخیز در شمال شرق ایران مرکزی)
دکتر ابوالقاسم امیر احمدی* 1، مجید ابراهیمی1، محمود حبیب اللهیان1، دکتر محمد علی زنگنه اسدی1، علی اکبر شایان یگانه1
1- گروه جغرافیای طبیعی،دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران
چکیده:   (955 مشاهده)

در مناطق فعّال زمین‌شناسی، ارتباط هماهنگی بین اشکال توپوگرافی سطح زمین و سیستم‌های هیدرولوژی وجود دارد، به‌طوری که می‌توان یک برآورد کمی بین فعّالیّت‌های نئوتکتونیکی و فرم‌های سطح زمین انجام داد و به تبیین و مدل‌بندی تکامل چشم انداز زمین پرداخت. در این پژوهش مخروط‌افکنه‌های پنج حوضه آبخیز سبزوار، داورزن، جوین، صفی‌آباد و اسفراین در حوضه آبخیز کویر مرکزی به تعداد 140 مخروط‌افکنه مورد بررسی قرار گرفت. پارامترهای شعاع مخروط افکنه (r) و ارتفاع (h) با استفاده از نرم افزار آرک جی‌ای اس[1] و زاویه جاروب مخروط‌افکنه‌ها (S) با استفاده از زاویه سنج الکترونیکی[2] به‌دست آمد. سپس حجم هر یک از مخروط افکنه‌ها با استفاده از روش‌های چرچ و گیلز محاسبه شد و رابطه خطّی و ضریب همبستگی میان حجم مخروط‌افکنه‌ها (V) و مساحت حوضه‌ی آبریز تغذیه کننده آنها (BA) برقرار گردید. در گام بعد با استفاده از شاخص‌های ژئومورفولوژیک، میزان فعّالیّت‌های تکتونیکی منطقه (Lat) ارزیابی شد بطوریکه مخروط‌افکنه‌های حوضه‌های جوین، صفی‌آباد و اسفراین در کلاس فعّالیّت‌های زمین‌ساختی زیاد و مخروط‌افکنه‌های حوضه سبزوار در کلاس فعّالیّت‌های زمین‌ساختی متوسط و مخروط‌افکنه‌های حوضه آبخیز داورزن در کلاس فعّالیّت‌های زمین‌ساختی کم قرار دارند. نتایج این پژوهش نشان داد، هر چند بایستی بین حجم مخروط‌افکنه‌ها (V) و مساحت حوضه آبریز بالا ‌دست (BA) رابطه معناداری وجود داشته باشد، اما در حوضه‌های مورد مطالعه به‌جز حوضه داورزن که دارای ضریب همبستگی بالایی (742/0) بین دو عامل مذکور می‌باشد در دیگر حوضه‌ها هیچ‌گونه رابطه‌ای بین حجم مخروط‌افکنه‌ها (V) و مساحت حوضه آبریز بالا ‌دست (BA) دیده نمی‌شود. بنابراین تکتونیک نقش اصلی را در افزایش یا کاهش حجم مخروط‌افکنه‌ها داشته و مساحت حوضه‌ی بالا دست مخروط‌افکنه‌ها (BA) به‌عنوان یک عامل فرعی عمل می‌کند.


[1]- Arc Gis

[2]- Electoronic Protractor

واژه‌های کلیدی: تکتونیک فعّال، حجم مخروط‌ افکنه‌ها، شاخص‌های ژئومورفولوژیک.
متن کامل [PDF 1442 kb]   (308 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: ژئومورفولوژی
دریافت: ۱۳۹۴/۳/۶ | پذیرش: ۱۳۹۴/۸/۱۹ | انتشار: ۱۳۹۴/۱۲/۲۷
فهرست منابع
1. حبیب اللهیان، محمود، رامشت، محمد حسین، (1391)، کاربرد شاخص‌های اَرزیابی تکتونیک جنبا در برآورد وضعیت تکتونیکی بخش علیای زاینده رود، مجله جغرافیا و توسعه. شماره‌ی 26.صص99-112 .
2. خبازی، مصطفی،سیف، عبدالله، معیّری، مسعود، نوحه‌ سرا، مریم، (1391) ، روابط کمّی بین حجم مخروط افکنه‌ها و ارتباط آن با تکتونیک فعّال، مجله پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی. شماره‌ی 2. صص103-126.
3. خیام، مقصود؛ مختاری کشکی، داود، (1382) ، ارزیابی عملکرد فعّالیّت‌‌های تکتونیکی بر اساس مورفولوژی مخروط‌افکنه‌ها (مخروط‌افکنه‌های دامنه شمالی میشوداغ)، مجله پژوهش‌های جغرافیایی. شماره‌ی 44. صص 1-10.
4. رامشت، محمدحسین، سیف عبدالله، شاه‌زیدی، سمیه سادات، انتظاری، مژگان، (1388) ، تأثیر تکتونیک جنبا بر مورفولوژی مخروط افکنه‌ی درختنگان در منطقه‌ی شهداد کرمان، مجله جغرافیا و توسعه. شماره16. صص 29-46 .
5. رضایی مقدم، محمد حسین؛ مقامی مقیم، غلامحسین؛ رجبی، معصومه، (1384) ، عوامل موثر در شکل‌گیری و گسترش مخروط‌افکنه رودخانه روئین در دامنه جنوبی آلاداغ در شمال شرق ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شماره 79. صص64-80
6. سیف، عبدالله، خسروی، قاسم، (1389)، بررسی تکتونیک فعال در قلمرو تراست زاگرس منطقه فارسان، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 74. صص 125-146.
7. علایی، طالقانی، محمود، (1385) ، ژئومورفولوژی ایران، چاپ سوم، انتشارات قومس.
8. گورابی، ابوالقاسم؛ نوحه‌گر، احمد، (1386) ، شواهد مورفولوژیکی تکتونیک فعال حوضه آبخیز درکه، مجله پژوهش‌های جغرافیایی. شماره60 . صص 177-196.
9. مقصودی، مهران؛ محمد نژادآروق، وحید، (1390) ، ژئومورفولوژی مخروط افکنه ها، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران.
10. مقصودی، مهران؛ کامرانی دلیر، حمید، (1387) ، اَرزیابی نقش تکتونیک فعال در تنظیم کانال رودخانه‌ها مطالعه موردی رودخانه تجن، مجله پژوهش‌های جغرافیایی طبیعی. شماره66. صص 37-56.
11. یمانی، مجتبی؛ علمی‌زاده، هیوا، (1390)، بررسی علل ناپایداری آبراهه‌ها در سطح دلتای رود کل(غرب بندر عباس)، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 78. صص 1-16.
12. Altin, T.b., Altin,B.N., (2011), Development and morphometry of drainage network in volcanic terrain, CentralAnatolia, Turkey. Geomorphology, Vol.125, pp.485-503.
13. Baroni,C.,Noti,V.,Ciccacci,S.,Righini,G.,Salvatore,M.C (2005) ,Fluvial Origin of the Valley System in Northern Victoria Land (Antarctica)from Quantitative Geomorphic Analysis.GSA Bulletin, Vol. 117.
14. Bull, W,B. McFadden, L (1977), Tectonic geomorphology north and south of the Garlock fault, Califormia. In geomorphology, Stane University of New York, Binghamton.
15. Burbank,D.W.,Anderson.R.S (2001), Tectonic Geomorphology,Blackwell Science.
16. Church,A.B (1997).Fan Depositsi in Northwestern Vermont:Depositional Activity and Aggradation Rates over the last 9,500 Years (Master's Thesis):B'urlington,University of Vermont,113 p.
17. Clement,A.J.H and Brook,M.S (2008), Tilting of Active Folds and Drainage Asymmertry on the Manawatu Anticlines,New Zealand,A Preliminary Investigation,Earth Surface Processes and Landforms,Vol. 33.
18. Guarnieri, P., Pirrotta, C (2008), The Response of Drainage Basins to the Late Quaternary Tectonics in the Sicilian Side of the Messina Strait(NE), Geomorphology, Vol. 95.
19. Hamdouni, R.E., Irigaray, c., Fernadez, T., Chacon, J., Keller E.A (2008). Assessment of Relative Active Tectonic, South West Border of the Sierra Nevada (Southern Spain), Geomorpholgy, Vol. 96.
20. Hervey,A.m(1997), The role of alluvial fans in arid zone fluvial sestems. in: Thomas, D.S.G.(ed.) Arid Zone Geomorphology:Process,Form and Chang in Drylands,2nd edn.Wiley,Chicheter, pp,287-304.
21. Hooke,R.Leb (1968), Steady-state relationships on aride-region alluvial fans in closed basins.American Journal of Science, Vol. 266.
22. Keller,E.A and Piter,N (1996), Active Tectonics:Earthquakes,Uplift and landscape, Prentice Hall,Inc.new Jersey.
23. Keller E.A and Pinter N (2002), Active Tectonics Earth quakes, Up lift and Landscape, new jersey: prentice hall, pub.
24. Lee,S.A (1990), The Alluvial fan Problem In :A.H.Rachoki and M.church (eds).A fild approach.john wiley and sons Ltd, pp,3-24.
25. Lloyd,M.J.,Nichols,G.J.,Friend,P.F (1998), Oligo-Miocene alluvial-fan evolution at the southern Pyrenean thrust front,Spain.Journal of Sedimantary Research, Vol. 266.
26. Mayer, L (1990), Introduction to Quantitative Geomorphology, Prentice Hall.
27. Menges, C.M (1987), Temporal and spatial segmentation of the Pliocene-Quaternary fault rupture along the western Sangre de Cristo mountain front, northern New Mexico: U. S. Geological Survery Open-File Report, Vol. 87.
28. Nanninaga,P.M,Wasson,R.J (1985), caculation of the volume of an alluvial fan. athematical Geology, Vol.17.
29. Giles Philip T (2010), Investigating the use of alluvial fan volume to represent fan size in morphometric studies, Department of geography,Saint Marys Unversity, Halifax,nova Scotia,Canada B3H3C3, Vol.121.
30. Ramirz Herra, M.T (1998), Geomorphic assessment of active tectonics in the Acambay graben, Mexican volcanic Belt. Earth surface processes and landforms. Vol.78.
31. Ramirz Herra, M.T (1998), Geomorphic assessment of active tectonics in the Acambay graben, Mexican volcanic Belt. Earth surface processes and landforms.
32. Ritter,J.B.,Miller,J.R.ET AL.(1993), Quaternerary evolution of Cedar Creek alluvial fan. Montana,Geomorphology, Vol.8.
33. RohtashKumar,N., suresh,satish J. Sangode,V.Kumaravel (2007), Evolution of the Quaternary alluvial fan system in the Himalayan foreland basin: Implications for tectonic and climatic decoupling Sedimentology group,Wadia Institute of Himalayan Geology, Vol.3.
34. Silva, P.G, J.L., Zazo, C., Bardji, T (2003), Fault Generated Mountain Fronts in Southest Spain: Geomorphology Assessment of Tectonic and Seismic Activity, Geomorphology, Vol.50.
35. Singh Vimal and S.K. tendon (2009), Evidence and consequences of tilting of two alluvial fans in the pinjaur dan, North western Himalayan foothills, Quaternary in ternational, Vol. 159.
36. Virdi,N.S.,Philip,Bhattacharya,S (2006), Neotectonic Activity in the Markanda and Bata River Basins Himachal Pradesh,NW Himalaya:A Morphotectonic Approach. nternational Journal of Remote Sensing,Vol.27.
37. Visteras, Ceasar, Mariel Calvache, Juses M. Soria, Juan Fernandez (2003), Differential Features of alluvial fans controlled by tectonic of ecstiatic accommodation space. Examples from the Betic Cordillera, Spain Geomorphology, Vol.50.
38. Yang J.C (1985), Geomorphology (in Chinese). High Education press. Beijing.


XML   English Abstract   Print



دوره 30، شماره 4 - ( 12-1394 ) برگشت به فهرست نسخه ها