Geographical Researches

en تحلیل توزیع فضایی خدمات عمومی در نواحی روستایی لارستان با تأکید بر عدالت فضایی Spatial Analysis of Demographic Changes and Socio-Economic Indicators of Rural Settlements in Farashband County during the Period 1996 to 2016 جغرافيای روستایی Rural Geography پژوهشی اصیل Original Research اهداف: تغییرات جمعیتی و تحولات شاخص‌های اجتماعی–اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی، از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر برنامه‌ریزی و توسعه فضایی مناطق روستایی محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضایی تغییرات جمعیتی و شاخص‌های اجتماعی–اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی شهرستان فراشبند طی دوره ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵ و شناسایی الگوهای فضایی حاکم بر این تغییرات انجام شد. روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. جامعه آماری شامل ۳۵ سکونتگاه روستایی دارای اطلاعات آماری در سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن سال‌های ۱۳۷۵، ۱۳۸۵ و ۱۳۹۵ است. داده‌های جمعیتی و شاخص‌های اجتماعی–اقتصادی شامل نرخ رشد جمعیت، نرخ باسوادی، نرخ اشتغال و نرخ بیکاری از داده‌های سرشماری استخراج شد. برای تحلیل الگوهای فضایی از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش‌های آماری و فضایی شامل شاخص خودهمبستگی فضایی موران)، تحلیل تراکم کرنل و رگرسیون حداقل مربعات معمولی (OLS) استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که طی دوره مورد بررسی، بسیاری از سکونتگاه‌های روستایی با کاهش یا رشد اندک جمعیت مواجه بوده‌اند و در مقابل، تعداد محدودی از روستاها روند رشد مثبت را تجربه کرده‌اند. تحلیل فضایی بیانگر وجود تمرکزهای مکانی در توزیع جمعیت و برخی شاخص‌های اجتماعی–اقتصادی و نیز تفاوت‌های فضایی میان سکونتگاه‌ها بود. همچنین نتایج رگرسیون نشان داد که برخی شاخص‌های اجتماعی–اقتصادی با تغییرات جمعیتی رابطه معناداری دارند و بخشی از تغییرات جمعیت روستایی را تبیین می‌کنند. نتیجه‌گیری: الگوی فضایی تغییرات جمعیتی و شاخص‌های اجتماعی–اقتصادی در شهرستان فراشبند یکنواخت نیست و تفاوت‌های مکانی قابل توجهی میان سکونتگاه‌های روستایی وجود دارد. بنابراین، برنامه‌ریزی توسعه روستایی باید مبتنی بر ویژگی‌های فضایی هر سکونتگاه، تقویت فرصت‌های اشتغال، ارتقای خدمات عمومی و توجه به نواحی دارای روند کاهش جمعیت باشد تا از تشدید نابرابری‌های فضایی و تداوم کاهش جمعیت روستایی جلوگیری شود.   Aims: Demographic changes and transformations in socio-economic indicators of rural settlements are critical for spatial planning and sustainable rural development. This study spatially analyzes demographic changes and socio-economic indicators in the rural settlements of Farashband County during the period from 1996 to 2016, aiming to identify the prevailing spatial patterns governing these transformations. Methodology: This applied research adopts a descriptive-analytical methodology. The statistical population comprises 35 rural settlements with complete data from the general population and housing censuses of 1996, 2006, and 2016. Demographic and socio-economic indicators including population growth rate, literacy rate, employment rate, and unemployment rate were extracted from census datasets. Spatial patterns were analyzed using Geographic Information Systems (GIS), Moran's I autocorrelation index, Kernel Density Estimation (KDE), and Ordinary Least Squares (OLS) regression, which enabled the identification of spatial clusters, hotspots, and underlying determinants of population change. Findings: Results revealed that most rural settlements experienced population decline or negligible growth, with only a limited number exhibiting positive trends. Spatial analysis indicated the presence of distinct concentrations in population distribution and socio-economic indicators, highlighting notable disparities among settlements. Furthermore, OLS regression confirmed that employment and literacy rates have a statistically significant relationship with demographic changes, accounting for a substantial portion of the variance observed in rural population dynamics. Conclusion: The spatial pattern of demographic changes and socio-economic indicators across Farashband County is markedly non-uniform, with considerable heterogeneity among rural settlements. Thus, development planning must be tailored to each settlement's spatial context, requiring strengthened employment opportunities, improved public services, and special attention to declining areas. Such targeted interventions are essential to curb the intensification of spatial inequalities and reverse the ongoing trend of rural depopulation, thereby fostering more balanced and sustainable development countywide.   تغییرات جمعیتی روستایی,تحلیل فضایی,شاخص‌های اجتماعی–اقتصادی,خودهمبستگی فضایی,توسعه روستایی. Rural Demographic Changes,Spatial Analysis,Socio-Economic Indicators,Spatial Autocorrelation,Rural Development 1001 1011 http://georesearch.ir/browse.php?a_code=A-10-1282-2&slc_lang=en&sid=1 B. Ejtemaei بابک اجتماعی ejtemaei@pnu.ac.ir 100319475328460019309 0000000197113391 Yes Gh. Moghtaderi قاسمعلی مقتدری epnu.moghtaderi@pnu.ac.ir 100319475328460019310 000000028847888x No